Dinsdag 30 oktober 2001
Een boek over goede doelen en religieuze scharrelaars,
schreef de Gelderlander vandaag.

WINTERSWIJK - Het boek over de geschiedenis van de Stichting Vicarie Sancti Nicolai kon wel eens het spannendste boek worden dat in tijden over de geschiedenis van Winterswijk is verschenen.

Als we de auteurs Conrad Gietman en Arjan Verschoor moeten geloven, is "Een goed voor de eeuwigheid, de Gelderse Vicarie Sancti Nicolai 1501-2001" (Uitgeverij van Gruting, Westervoort) een rijke bron voor wie kennis wil nemen van Winterswijk in de Late Middeleeuwen.
In die periode werd de stichting opgericht die vijfhonderd jaar later nog steeds bestaat. De stichting, die onder meer studiebeurzen verleent, werd met een veel dringender doel in het leven geroepen. De taak van de vicarie lag - tot aan de Reformatie aan het einde van de zestiende eeuw - in het veiligstellen van het zieleheil van de oprichters.
Er zijn in heel Nederland nog maar zo'n twintig vicarieën over. De Vicarie Sancti Nicolai stond dit weekeinde stil bij de oprichting op 27 oktober 1501, met onder meer een bijeenkomst in de Jacobskerk. Daarbij was een groot aantal pachters, andere Winterswijkers en leden van de familie Batenburg en Van Basten Batenburg aanwezig.
De vicarie van Sint Nicolaas die in Winterswijk ontstond uit onder meer een schenking van de aanzienlijke familie Van Basten, voorzag priesters in hun levensonderhoud. Zo'n vicaris moest in ruil daarvoor missen opdragen aan overleden begunstigers. Die hoopten op die manier het verblijf in het vagevuur zoveel mogelijk te bekorten.
Die middeleeuwse vicarissen waren 'religieuze scharrelaars', zo blijkt uit het onderzoek van Gietman en Verschoor, die anderhalf jaar aan het boek werkten dat zondagmiddag in de Jacobskerk in Winterswijk werd gepresenteerd.
"Het waren ruwe klanten die er concubinaten en bastaardkinderen op nahielden", aldus Conrad Gietman. De rij bastaarden die Hendrik en Herman van Basten op de wereld zetten is lang, verzekerde de auteur.
De leden van de familie moesten zich na de reformatie in allerlei bochten wringen om zelf de vruchten van de eigen stichting te kunnen blijven plukken. De familie bleef voor het grootste gedeelte katholiek en de wet verbood dat roomsen een studiebeurs genoten.
Volgens Arjan Verschoor werd een constructie bedacht waardoor verre protestantse familieleden het geld weer terugsluisden naar hun katholieke verwanten.
Het verlenen van die beurzen was na de reformatie namelijk het nieuwe 'aardse' doel voor de vicarieën. "Het vagevuur was afgeschaft", zegt Verschoor. Het boek bevat veel van dergelijke anekdotiek en kleine geschiedenissen.

Het eerste exemplaar van het boek werd overhandigd aan Ben Uffink, wethouder van de gemeente Winterswijk. Ook werd ter gelegenheid van het 5e eeuwfeest van de Vicarie een gift overhandigd aan de vertegenwoordigers van de Hervormde Jacobskerk en de Rooms-Katholieke Jacobus parochie.


Met dank aan de verslaggever van de Gelderlander